Sinds het begin van de crisis staat de welvaartsontwikkeling bijna in elk Westers land onder druk. Steeds was er de belofte van politici en beleidsmakers, dat met het verdwijnen van de crisis de welvaart vanzelf weer zou gaan toenemen. Hier is de wens waarschijnlijk de vader van de gedachte. Als we de Amerikaanse denktank Conference Board mogen geloven, staat onze welvaart op middellange termijn onder druk. De zorgwekkende oorzaak hiervoor is de alsmaar dalende productiviteit in heel de wereld. De groei van de productiviteit, de optelsom van vakbekwaamheid, investeringen en aantallen werknemers, viel in 2014 terug naar 2,1%. Dat is fors onder het jaarlijks gemiddelde van 2,6% uit de periode 1999 – 2006.
Die alsmaar dalende groei van de productiviteit begint een bron van zorg te worden voor politici, economen en beleidsmakers. Productiviteitsgroei is nodig om het welvaartsniveau in de wereld te verhogen. Voor bijvoorbeeld Janet Yellen, voorzitter van de Fed is de gebrekkige ontwikkeling van de productiviteit de belangrijkste oorzaak, dat het economisch herstel zo zwak blijft. Die groei is nu meer dan ooit nodig, omdat de bevolking vergrijst en het aantal gepensioneerden snel toeneemt. Volgens een rapport van McKinsey zal de productiviteit in de westerse landen tot 2050 met 80% moeten toenemen om de daling van de beroepsbevolking te compenseren.
Er is dus alle reden om het hoe en waarom van deze ontwikkeling hoog op de prioriteitenlijst te zetten. Volgens sommige optimisten is de huidige gang van zaken geheel te wijten aan de crisis. Bedrijven investeren niet en steken hun geld liever in het verhogen van de dividenden en kopen massaal eigen aandelen in. In 2014 trokken bedrijven in de VS hiervoor een bedrag van $ 900 miljard uit. Zodra de crisis is weggeëbd, zullen bedrijven weer meer gaan investeren en dus zal de productiviteit vanzelf weer omhoog gaan. De Conference Board is het niet met deze optimistische kijk van zaken eens. De denktank stelt vast, dat de groei van de productiviteit al sinds de jaren negentig vertraagt en dat die is terug te voeren op vertraging van de inzet van nieuwe technologieën.
De IT-revolutie zorgde voor een tijdelijke onderbreking van deze trend, zo stelt de Conference Board. De Board wijst erop, dat het investeringsniveau bij Westerse bedrijven al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw onder druk staat. De wortels van de vertraging zijn dus al oud. Pessimisten voeren daarbij aan, dat de neergaande trend ook te maken heeft met de kwaliteit van de innovaties sinds WO II. Die hebben met uitzondering van de Informatie Technologie niet meer de productiviteitsverhogende kracht als de innovaties uit de eerste helft van de vorige eeuw. Ze wijzen daarbij op het reusachtig belang van de brede inzet van de elektriciteit en de groei van de automobielindustrie.
Veel van de huidige innovaties, zoals de tablet en de smartphone, hebben alleen maar nut voor de consument en de burger. Deze nieuwe technologieën verhogen echter niet de output van een economie. Skype, bijvoorbeeld, verhoogt de kwaliteit van de individuele consument en burger, maar die kwaliteitsverbetering komt niet terug in de Nationale Rekeningen of in de vorm van hogere belastinginkomsten. Hogere inkomsten zijn de komende jaren dringend nodig om alleen al de kosten van de vergrijzing op te vangen. Los van de onmogelijkheid om kwaliteitsverbeteringen in cijfers te vangen, zijn er nog enkele meer voorde hand liggende verklaringen voor de groeivertraging. In veel Westerse landen overheerst de dienstensector in de economie en diensten zijn doorgaans weinig productief. De productiviteit van het Concertgebouworkest is anno 2015 niet hoger dan in 1915. Een andere factor van belang is, dat de productiviteit in de Opkomende Markten allengs minder hard groeit. De factor arbeid is qua omvang net wel of net niet over het hoogtepunt heen. Tegelijkertijd hebben veel landen de zogeheten catch-up fase zo goed als achter de rug. Dat is de gemakkelijke fase.
Voor Bart van Ark is het duidelijk, dat het gebrek aan verbetering vooral is toe te schrijven aan de gebrekkige manier, waarop bedrijven de factor arbeid toerusten om zo goed mogelijk te produceren. Volgens McKinsey kan dat wel eens het gevolg zijn van het toepassen van de zogeheten best practices die voorhanden zijn. Innoveren is immers niet alleen ver vooruit duwen van de technologische grenzen, maar ook het massaal toepassen van wat al mogelijk is. Dan zijn we weer terug bij het gebrek aan investeringen door bedrijven!