Hoewel beleidsmakers het publiek al jaren vertellen dat de crisis voorbij is, blijft de economische groei op een beangstigend laag niveau. Al jaren zoeken economen naar een verklaring voor deze hardnekkig lage groei en het regent ook verklaringen. Een ervan luidt, dat de innovaties van deze tijd, zoals robots, kunstmatige intelligentie en 3D printing, veel minder ingrijpend zijn dan die in de periode 1920 – 1970. Het is de Amerikaan Robert J. Gordon die deze stelling in woord en geschrift verdedigt.
Voor Gordon is de periode 1920 – 1970 uniek en dat is te danken aan innovaties die heel ingrijpend waren en daardoor de productiviteit naar grote hoogte opvoerde. Hij gelooft niet, dat innovaties sinds 1970 en zeker sinds 2000 in staat zullen zijn om dat kunststukje te herhalen. De 2de industriële revolutie bracht de mensheid elektriciteit, sanitaire voorzieningen, de auto, het vliegtuig, de tv en airconditioning. Al deze innovaties maakten het leven aangenamer en gemakkelijker, waardoor de levensverwachting sterk omhoog kon. Al deze innovaties waren ook terug te zien aan de snelle groei van het Bruto Binnenlands Product van de Westerse landen, aan de groei van de productiviteit per uur en per man.
De periode na 1970 heeft de 3de industriële revolutie opgeleverd, die van de computer en de digitalisering. Het heeft echter niet de groei opgeleverd waar zo op gehoopt is. Je mag je ook afvragen, of deze revolutie de kwaliteit van leven op dezelfde dramatische wijze verbeterd heeft als de 2de heeft gedaan. Voor Gordon staat het vast, dat het tempo van vandaag de dag hoger ligt dan ooit tevoren, maar dat de impact van al die innovaties niet erg ver reikt als het om de verbetering van de productiviteit gaat. Tussen 1920 – 1970 bedroeg de groei van de productiviteit gemiddeld 1,89%. Tussen 1970 – 1994 kwam die uit op een magere 0,57% om vervolgens naar 1% te versnellen tussen 1994 – 2004. Daarna is het echter weer bergafwaarts gegaan naar een niveau van 0,4%.
Volgens Gordon is die trage groei van de productiviteit ons voorland en zal de korte periode van 1994 – 2004 een aberratie blijken. Volgens Gordon dateren alle belangrijke digitale doorbraken van vòòr 2000. Hij wijst op het succesvolle huwelijk tussen de computer en het Internet. Dat huwelijk zorgde voor de tijdelijke opleving van de productiviteitsgroei. Dat huwelijk resulteerde ook in de oprichting van alle belangrijke internetbedrijven van vandaag. Dat gebeurde echter voor 2004/05. Met het ten tonele verschijnen van deze giganten van vandaag is in de opinie van Gordon een voorlopig einde gekomen aan een proces dat in de jaren vijftig van de vorige eeuw begon met de introductie van de mainframes.
De periode van 1994 – 2004 is dan ook een eindpunt van trends, die al heel lang zichtbaar waren en hun werk deden. Het paperless office diende zich al ver voor 2004 aan met de opkomst van de computer in de jaren tachtig. E-commerce en zoekmachines waren in 2004 al bijna normaal. Amazon stamt immers uit 1994 en Google uit 1998. Zelfs Facebook bestaat al langer dan 10 jaar. Na 2004/05 verandert er weinig meer, aldus Gordon. De PC/laptop domineert het kantoor. De productiviteit ligt niet hoger dan pakweg 10 jaar geleden en de werknemer geniet misschien nog wel het meest van een goede airconditioning. Een innovatie uit de jaren dertig maakt het leven op kantoor nog steeds zeer aangenaam.
Wat voor de werkomstandigheden geldt, gaat misschien nog nadrukkelijker op voor het leven thuis. Apparaten als de wasmachine en koelkast vormen nog steeds het hart van elke keuken en doen dat al bijna een halve eeuw. De huiskamer wordt bijna al even lang gedomineerd door de TV. Al meer dan tien jaar is het mogelijk om entertainment en informatie via breedband van het Internet binnen te halen. De belangrijkste vernieuwing is. dat de smartphone en de tablet het web draagbaar en mobiel hebben gemaakt. Maar met de stormachtige opkomst van de smartphone lijkt ook een voorlopig einde gekomen te zijn aan vooruitgang op het gebied van de consumentenelektronica. Vernieuwingen zijn vaak niet meer dan variaties op hetzelfde thema. Ze kunnen niet in de schaduw staan van wezenlijke vernieuwingen op dat gebied als de video, de compact disc en de Xbox. Het is meer marketing en het uitventen van beperkte ideeën en innovaties is disruptief te noemen.
Het is nog veel te vroeg om met zekerheid te kunnen stellen of Gordon gelijk heeft of niet, als dat al ooit te bewijzen is. Wel dwingt Gordon ons om met andere ogen te kijken naar innovaties waar we tegenwoordig al heel snel het etiket baanbrekend of disruptief op plakken. Als Gordon trouwens gelijk heeft, dan kunnen onze kinderen wel eens een kwalitatief minder leven tegemoet zien! Die vrees doet trouwens ook sterk opgang sinds de crisis van 2008.