Een gouden stelregel op Wall Street luidt: don’t fight the Fed. De bankiers bedoelen daarmee, dat de Fed de macht heeft om markten te dwingen en naar zijn hand te zetten. Zo nu en dan groeit echter twijfel aan de werkelijke macht van de centrale bankiers. De mislukte pogingen van de PBoC in de afgelopen maand om de markten in China in bedwang te houden, hebben voor een deuk in dat imago gezorgd.
Misschien gaat de schade echter verder dan alleen een deukje. Het falen van de Chinese centrale bank versterkt de indruk dat het ruime monetaire beleid niet erg effectief is. De centrale bankiers slagen er maar niet in om de inflatie en de economie wereldwijd de gewenste impuls te geven. Het beleid slaagt er evenmin in om bijvoorbeeld de werkloosheid in Europa substantieel omlaag te brengen. Het kan evenmin voldoende hervormingen door overheden afdwingen.
De meest succesvolle landen in dat opzicht zijn de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Maar ook in deze landen zijn de successen beperkt. Lonen blijven hardnekkig laag, terwijl de schuldenlast van consumenten en bedrijven nog steeds hoog is. Het is een veeg teken dat zeker in het Verenigd Koninkrijk consumenten zich weer in de schulden beginnen te steken. Het gaat dan vooral om torenhoge hypotheken. Bovendien blijkt steeds weer, dat het herstel zeer ongelijkmatig verdeeld is. Zeker in het VK dreigt de City zich het leeuwendeel van de economische groei toe te eigenen. Het beleid heeft geresulteerd in een ongewenste scheefgroei.
Hoewel in de eurozone een voorzichtig herstel zichtbaar is, mag het opkoopprogramma van de ECB alles behalve een gelopen race heten. Ook in dit werelddeel verliest het programma van kwantitatieve verruiming aan momentum. Inflatieverwachtingen zijn weer op het niveau van voor de monetaire verruiming. De bankensector is nog steeds zwak. Naar schatting torsen Europese banken een last mee van in totaal € 1 biljoen aan oninbare leningen.
Natuurlijk zijn er ook positieve ontwikkelingen. Regelgeving wordt meer en meer geharmoniseerd en de werking van de kapitaalmarkten wordt verbeterd. Maar alles gaat in een slakkentempo. Het beste voorbeeld is misschien het plan van Juncker om een investeringsfonds ter waarde van € 300 miljard op te richten. Het is vooralsnog bij mooie woorden en plechtige beloftes gebleven.
Het meest onduidelijke en daarmee het zorgwekkendste is de situatie in China. Daar lopen verschillende ontwikkelingen door elkaar heen. De overheid ziet zich op korte termijn geplaatst voor de uitdaging om een gigantisch stimuleringsplan in elkaar te knutselen om de nerveuze beurzen gerust te stellen. Tegelijkertijd wil de overheid de economie ombouwen van een investeringsgeleide naar een consument georiënteerde. Het tumult van het moment maakt die taak niet lichter. De paradox van deze inspanningen is, dat de overheid probeert de macht van schaduwbanken en van lokale bonzen in te dammen. Die willen immers alles bij het oude houden. Tegelijkertijd wordt een gigantisch stimuleringsproject op poten gezet. Het resultaat is, dat bedrijven, consumenten en lokale overheden nog verder in de schulden wegzinken. Hun schuldenlast bedraagt al meer dan 200% van het bruto nationaal product.
Er zijn, ondanks alle inspanningen van centrale banken, meer problemen dan oplossingen. Wat kunnen ze nu nog doen om de huidige impasse te doorbreken? De mogelijkheden lijken zeer beperkt. In de Verenigde Staten gaat de Fed de rente verhogen zonder dat er inflatie dreigt. Van een structureel herstel is evenmin sprake. Een renteverhoging kan zomaar verkeerd uitpakken, zoals dat ook in 1937 gebeurd is. In Europa heeft de ECB vooralsnog tijd gekocht, maar ontbreekt een visie op de nabije toekomst. Ook hier dreigt het gevaar, dat gekozen wordt voor de verkeerde oplossing. Zeker in Europa bestaat de neiging bij beleidsmakers voor het gebaande pad te kiezen ook al is dat doodlopend.
Na zeven jaar crisisbestrijding lijken centrale bankiers met lege handen te staan. Alle opties lijken opgebruikt. Bruikbare alternatieven lijken niet voorhanden. De wereld is weer terug bij af en centrale bankiers lijken weer verdacht veel op sterfelijke mensen.